Menu
Inspiruj膮co / Portugalia

Wyspy Azory – czy nazwa to b艂膮d odkrywc贸w? 5 symboli azor贸w

S膮 wsz臋dzie 鈥 na kartkach, magnesach, koszulkach, plecakach, torbach, kubkach i nawet na chodnikach, jako ozdobne fragmenty miejskiej kostki brukowej.

Jak ka偶de miejsce na ziemi, wyspy Azory r贸wnie偶 maj膮 swoje symbole. Jedne kochane na zab贸j, drugie 鈥 s膮, bo s膮, ale niech ju偶 b臋d膮. Bazuj膮c na opowie艣ciach mieszka艅c贸w i w艂asnych obserwacjach, zebra艂am na subiektywn膮 list臋 5 najwa偶niejszych.

  • Kt贸re trafi艂y na wyspy przypadkiem i okaza艂y si臋 hitem, a kt贸re zosta艂y nimi przez zwyk艂膮 pomy艂k臋?
  • Jak to si臋 sta艂o, 偶e zaj臋艂y tak wysokie miejsca w sercach mieszka艅c贸w?

Przeczytaj 馃憞


Psst! Je艣li masz ochot臋 pozna膰 t臋 histori臋 bez czytanki 鈥 zajrzyj na Spotify! Opowiadam j膮 w podca艣cie: Jest super! Dzienniki ze 艣wiata:

1. Hortensje 馃拹

Te ozdobne kwiaty kojarz膮 si臋 bardziej ze skrupulatnie piel臋gnowanymi ogrodami ni偶 chwastami pleni膮cymi si臋, gdzie okiem si臋gn膮膰 鈥 od prywatnych posesji i restauracji, przez zej艣cia do pla偶 i punkty widokowe, a偶 po polne rowy i szlaki.

A jednak! Jak to si臋 sta艂o?

Mimo swojego intensywnie niebieskiego koloru, kt贸ry tak harmonijnie spaja si臋 z krajobrazem, hortensje nie s膮 naturalnie wyst臋puj膮cym tu gatunkiem. Podejrzewa si臋, 偶e zosta艂y przywiezione na wyspy Azory dopiero ok. 150 lat temu z dalekiego wschodu 鈥 i pocz膮tkowo by艂y uwa偶ane raczej za chwast, ni偶 ozdob臋. Jednak 鈥 co tu du偶o m贸wi膰 鈥 pasuj膮 tam jak ula艂 i szybko zaj臋艂y honorowe miejsca w sercach mieszka艅c贸w. Do tego stopnia, 偶e rz膮d azorski postanowi艂 oficjalnie uczyni膰 je symbolem wysp. A na t臋 decyzj臋 oszaleli wszyscy! Azorczycy zacz臋li sadzi膰 je鈥 gdzie popadnie. A 偶e warunki im sprzyjaj膮 (艂agodny klimat, du偶o s艂o艅ca, jeszcze wi臋cej deszczu) 鈥 rozrastaj膮 si臋 jak szalone, a na miejsce jednej przekwitni臋tej g艂贸wki ro艣liny szybko pojawiaj膮 si臋 kolejne.

2. Ananasy 馃崓

Azorczycy kochaj膮 ananasy tak bardzo, 偶e sztandarowy nap贸j wysp, Kima (kt贸ry ma w sk艂adzie a偶 90% owoc贸w!), jest dost臋pny w sprzeda偶y tylko wtedy, kiedy dzia艂a linia produkcyjna. Czyli鈥 wy艂膮cznie w okresie zbior贸w. Wed艂ug marki (i mieszka艅c贸w wysp, rzecz jasna) 鈥 produkowanie Kimy z mro偶onych owoc贸w jest niehonorowe, poni偶ej godno艣ci i akceptowalnego poziomu jako艣ci鈥

Wi臋c je艣li wiesz, 偶e b臋dziesz mie膰 na niego ochot臋 w 艣rodku zimy 鈥 lepiej zr贸b latem du偶e zapasy, by starczy艂o Ci go do kolejnego sezonu!

Jak to si臋 sta艂o?

Te s艂odkie owoce (kt贸re 鈥 wierz mi albo nie 鈥 nigdzie nie smakuj膮 tak dobrze!) jednak te偶 nie ros艂y na Azorach od zawsze. Ananasy przyw臋drowa艂y na wyspy Azory z pokoleniem dzieci i wnuk贸w emigrant贸w kolonii portugalskich (np. Brazylii), kt贸re, wracaj膮c w rodzinne strony, chcia艂o zabra膰 ze sob膮 cz臋艣膰 nowego dziedzictwa. Szczerze m贸wi膮c, musieli nie藕le si臋 nagimnastykowa膰, 偶eby uprawy przyj臋艂y si臋 w zbyt ch艂odnym i niestabilnym dla ananas贸w klimacie鈥 Ale mi艂o艣膰 to mi艂o艣膰. Dzi艣 uprawy zajmuj膮 spor膮 cz臋艣膰 wyspy, a ich owoce ciesz膮 podniebienia mieszka艅c贸w i turyst贸w tysi膮cem rodzaj贸w s艂odyczy, wypiek贸w, likier贸w, a nawet鈥 kaszanki owijanej ananasem z grilla. C贸偶 鈥 dla ka偶dego co艣 mi艂ego, a o samych ananasach (mo偶e bez kaszanki) 鈥 wi臋cej pojawi si臋 w kolejnych wpisach.

3. Jastrz膮b 馃

We fladze Azor贸w opr贸cz ulubionych kolor贸w wyspiarzy (偶贸艂tego i niebieskiego), widnieje jeszcze 9 gwiazd (ka偶da na jedn膮 wysp臋) i鈥 ptak. Co to za jeden i sk膮d si臋 tam wzi膮艂?

By zrozumie膰 ten symbol, trzeba si臋gn膮膰 a偶 do etymologii nazwy archipelagu. S艂owo 鈥濧zory鈥 wywodzi si臋 najprawdopodobniej od portugalskiego s艂owa 鈥A莽or鈥 鈥 czyli jastrz膮b. Wed艂ug legendy mia艂 to by膰 pierwszy ptak, kt贸rego odkrywcy, kt贸rzy przybyli na wyspy Azory, zobaczyli na tym terenie.

Tu pojawia si臋 jednak problem, bo鈥 Jastrz臋bie nigdy tu nie wyst臋powa艂y.

C贸偶 鈥 nazwodawca mia艂 prawo nie by膰 ornitologiem i nie wiedzie膰, 偶e ten ptak to g艂uszec 鈥 ale wtedy Azory nie by艂yby Azorami, tylko mo偶e鈥 G艂uszycami? Tak czy siak, symbolem archipelagu zosta艂 A莽or.

Brzmi pokr臋tnie? No w艂a艣nie!

Je艣li ta wersja wydarze艅 wydaje Ci si臋 pokr臋tna (tak jak mi) 鈥 jest jeszcze jedna opcja. Alternatywne pochodzenie nazwy Azor贸w mog艂o wzi膮膰 si臋 od portugalskiego s艂owa 鈥azul鈥, 鈥azuis鈥 鈥 czyli niebieski, niebieskie. Ta wersja wskazywa艂aby na silne po艂膮czenie wysp z kolorem, kt贸ry towarzyszy im na ka偶dym kroku 鈥 na niebie i w oceanie otaczaj膮cym archipelag.

A mo偶e jednak chodzi艂o o ten kolor niebieski? Na zdj臋ciu wida膰 go nie tylko na niebie i w oceanie, ale te偶 Sete Cidades – s艂ynnych wulkanicznych jeziorach.

4. Krowy 馃悇

Mimo licznych plotek, kr贸w nie jest na Azorach wi臋cej ni偶 ludzi. Ale za to, jakie maj膮 znaczenie! Pono膰, je艣li spytasz Azorczyka, kto jest wa偶niejszy 鈥 krowa czy syn s膮siada? 鈥 lepiej, 偶eby艣 by艂_a gotowa_y us艂ysze膰 odpowied藕!

Nie do艣膰, 偶e jest ich tam mn贸stwo 鈥 bo naprawd臋, gdzie si臋 nie obr贸cisz, tam krowa 鈥 to jeszcze produkty mleczne stanowi膮 a偶 30% gospodarki wysp. W zwi膮zku z tym, 偶e archipelag jest mocno ograniczony terytorialnie i przerobowo, Azory nie mog艂y konkurowa膰 z innymi mleczarstwami rozmachem produkcji ani cen膮. Wi臋c posz艂y na jako艣膰. I to okaza艂 si臋 strza艂 w dziesi膮tk臋, bo w tym zakresie nie maj膮 sobie r贸wnych. Nie tylko sery i produkty mleczne traktuje si臋 tam jednak z najwy偶sz膮 powag膮, a samo mleko te偶 鈥 i w ka偶dej knajpie, barze czy restauracji, zajmuje dumne miejsce w menu mi臋dzy kaw膮, herbat膮 a piwem.

Ale krowy, tak jak i inne azorskie symbole, te偶 nie mia艂y takiego znaczenia na wyspach od zawsze. Ich dobr膮 pass臋 zapocz膮tkowa艂a pomara艅czowa tragedia, kt贸ra pozbawi艂a Azory ich poprzedniej kury znosz膮cej z艂ote jajka. O tym, jak Azorczycy zamienili pomara艅cze na krowy, jakim 艂aciatym rajem sta艂y si臋 dzi艣 wyspy i co wolno krowom, a czego nie kierowcom 鈥 opowiada艂am w poprzednim wpisie, kt贸ry znajdziesz tutaj:

5. Queijadas 馃ェ

B臋d臋 z Tob膮 szczera 鈥 doda艂am je do tej listy samozwa艅czo. Ale skoro to i tak czysto subiektywne zestawienie, to nie mog艂o w nim zabrakn膮膰 tego, co najwa偶niejsze dla serca 鈥 s艂odyczy! A queijadas to odkrycie, na kt贸re zupe艂nie nie by艂am, wybieraj膮c si臋 na Azory, przygotowana. Okaza艂o si臋 bowiem, 偶e tak, jak nie mo偶na powiedzie膰, 偶e by艂o si臋 w Lizbonie bez spr贸bowania pasteis de nata 鈥 tak na Azorach nie mo偶na wr臋cz nie zje艣膰 queijady. Tak naprawd臋 kt贸rejkolwiek 鈥 bo ich rodzaj贸w jest mn贸stwo, a prawie ka偶de szanuj膮ce si臋 miasteczko na Sao Miguel (nie wiem, jak na reszcie wysp) ma swojego reprezentanta. Swoje serce odda艂am pierwszej damie wyspy, czyli wersji z Vila Franca, w skr贸cie nazywanej 鈥queijada da vila鈥.

Sama queijada to zbiorcza nazwa ci臋偶kiej, mokrej w 艣rodku ciasto-babeczki serwowanej w ma艂ej foremce albo zawijanej w elegancki papierek. W wolnym t艂umaczeniu oznacza 鈥瀞erniczek鈥 (bo queijo to z portugalskiego 鈥瀞er鈥), ale nie daj si臋 zwie艣膰. Z serem to ciastko nie ma wsp贸lnego nic 鈥 ale za to ma bardzo du偶o wsp贸lnego z cukrem, 偶贸艂tkiem i鈥 jeszcze mo偶e z cukrem. Mo偶na je je艣膰 w wersji kokosowej, mlecznej, karmelowej, ze s艂odkiej fasoli, albo saute. W ka偶dej z nich jest przes艂odkie, dos艂ownie rozpada si臋 w ustach i genialnie rezonuje z gorzk膮 kaw膮, czarn膮 herbat膮, czy 鈥 tym bardziej na Azorach 鈥 z ciep艂ym mlekiem z piank膮.

Sk膮d si臋 tam wzi臋艂y?

Cofnijmy si臋 o par臋(set) lat i par臋(tysi臋cy) kilometr贸w 鈥 na sta艂y l膮d. Lata temu, produkcj膮 portugalskiego wina zajmowali si臋 g艂贸wnie zakonnicy, kt贸rzy do jego klarowania przed rozlewem u偶ywali bia艂ka jaj kurzych. A 偶e pozosta艂e po nich 偶贸艂tka by艂y im ca艂kiem nieprzydatne 鈥 oddawali je mieszkaj膮cym po s膮siedzku zakonnicom, by te zagospodarowa艂y je jako艣 w kuchni. Rezolutne siostry raz-dwa znalaz艂y na nie spos贸b i w po艂膮czeniu z m膮k膮, du偶膮 ilo艣ci膮 cukru i mas艂a, zacz臋艂y masowo wypieka膰 s艂odkie ciasta, kt贸rymi cz臋stowa艂y w trakcie obrz臋d贸w ko艣cielnych.

Taka w wielkim skr贸cie jest historia portugalskiego cukiernictwa 鈥 i pow贸d, dla kt贸rego w wi臋kszej cz臋艣ci tutejszych wypiek贸w tak mocno czu膰 w艂a艣nie jajka. Czy ta receptura, przywieziona z l膮du i zaadaptowana na w艂asny u偶ytek wyspiarzy, stanowi艂a podstaw臋 dla azorskich queijadas? Czy mo偶e powsta艂y r贸wnolegle przypadkiem trafiaj膮c w te same bazowe produkty? Nie uda艂o mi si臋 znale藕膰 偶adnego rzetelnego 藕r贸d艂a do potwierdzenia kt贸rej艣 z tych tez 鈥 ale pierwsza z nich brzmi na ch艂opski rozum o wiele bardziej logicznie.聽


Wyspy Azory – zaskoczy艂y Ci臋?

Je艣li by艂a艣_e艣 ju偶 na Azorach 鈥 co jeszcze dopisa艂_aby艣 do tego zestawienia? A je艣li te magiczne wyspy s膮 jeszcze na Twojej li艣cie i dopiero si臋 na nie wybierasz 鈥 kt贸rego z symboli b臋dziesz wyczekiwa膰 najbardziej?